Monthly Archives: oktober 2014

Emoties, hoe vervelend soms ook, zijn essentieel voor ons om te overleven. Ze functioneren als overlevingsmechanismen: Voelen we ons angstig, blij, reageren we met afschuw, verdriet of woede? Zij vertellen ons wat we moeten doen en nog heel veel meer bijv over ons verleden. Emoties blijven als we reageren op onze gevoelens. Het analyseren en interpreteren van onze emoties en de gebeurtenissen waarin ze ontstaan,  zorgen er voor dat de emoties groter worden, heviger worden en zo in stand worden gehouden.

De boerenknecht:

Er is een verhaal van een boerenknecht die bij zijn nieuwe werkgever de koeien moet melken. Het is zijn eerste dag en hij is nog onzeker. Tijdens het melken spuit er melk naast de emmer op de grond. De knecht raakt in lichte paniek. Hij kijkt om zich heen en ziet de waterslang aan de muur. Hij begint water op de plas melk te spuiten maar…. ziet in plaats van dat het minder wordt de plas melk groter worden.

Onze normale reactie op emoties:

We reageren vaak ontkennend op onze emoties omdat ze niet prettig voelen. Ze brengen ons van onze stuk en we gaan in ons hoofd zitten. Denken laat vaak onze emoties verdwijnen. Soms is dat nodig omdat we tijdelijk niet aan onze emoties toe kunnen geven bijv. als we moeten werken of als we in een moeilijke situatie ons verstand moeten gebruiken. Ook is afleiding prima als we te veel voelen en het gevoel wil laten uitrazen. We voorkomen dat we overspoeld worden. Echter niet voelen is niet geschikt voor een lange tijd, want het lost niet zo veel op. Het zorgt voor een scheiding van onze emoties, ons bewustzijn. Dat noemen we dissociatie. We zijn niet onszelf en reageren op de automatische piloot. we leven eigenlijk in een soort vacuüm. Dat kunnen we ook zo voelen, alsof we naar de buitenwereld kijken met een soort glazen muur ertussen. Stresshormonen zorgen ervoor dat we onszelf psychisch afschermen. Het terugkomen van niet verwerkte emoties zien we ook als we stoppen met medicatie die gebruikt wordt om onze gevoelens te dempen zoals bij antidepressiva. Als we stoppen komen we weer in onze oude emoties en moeten we ze alsnog verwerken.

Zeer ingrijpende gebeurtenissen veroorzaken vaak Post Traumatische Stress Syndroom:

Echter soms maken we zeer ingrijpende gebeurtenissen mee, denk maar eens aan een oorlogssituatie of een ernstig ongeluk waar we betrokken bij waren in het verleden. Uit bescherming zijn we uit het nu gestapt en van onszelf vervreemd. We zijn in een shock, het lichaam voelt bevroren. Ondanks dat we de ervaringen niet bewust beleven, kunnen ze het ons vrij lastig maken. We spreken dan van Post Traumatische Stress Syndroom of PTSS. Klachten kunnen dan zijn, flash backs, nachtmerries, emotionele instabiliteit, concentratieproblemen, verslavingsproblemen, piekeren en vaak is het normale functioneren ernstig verstoord.

Even terugkomend op de boerenknecht:

In mildere situaties gaan we erbij weg door te gaan denken en ons af te vragen, piekeren, hoe we aan die emoties komen. We gaan oplossingen zoeken door de situatie te analyseren, halen er van alles bij, situaties uit het verleden, we twijfelen aan de toekomst etc.We proberen zo met onze gedachten de emoties weg te analyseren. Daardoor worden de emoties vaak groter en sterker. Net zo als die boerenknecht die in paniek de melk wegspoelt maar de plas alleen maar groter maakt.

Krijg je de opdracht de snelweg te moeten oversteken als er auto’s in volle snelheid aankomen, dan reageert het lichaam. Je voelt het bloed stromen, je hart gaat sneller, je zweet etc. Emotioneel voel je waarschijnlijk angst en onzekerheid. Je verstand zegt je”dit gaat niet goed komen”.  Je emoties fungeren als een waarschuwingssignaal en beïnvloeden zo je gedrag. Je gaat zeker niet oversteken op de snelweg.

Emoties en triggers:

Ook kunnen we van binnenuit emoties ervaren. Vaak ervaren we ze als onwenselijk, vooral bij droefheid, somberheid, of angst. We hebben oude, emotionele situaties niet verwerkt omdat we erbij weg gegaan zijn door dissociatie. We kunnen dan getriggerd worden doordat we in de nieuwe situatie terug gebracht worden naar een oude onverwerkte emotie. We stappen dan ongemerkt in de oude emoties. Een trigger kan een stemming zijn met dezelfde emoties, bepaalde gedachten, een context die weer boven komt die lijkt op de oorspronkelijke emotionele situatie. Het lichaam reageert dan hetzelfde als bij de oorspronkelijke situatie en maakt dan stresshormomen die  het bloed sneller doet stromen, je hart sneller laat slaan, je lichaam weer laat zweten etc. Elke herinnering heeft dus geheugen. Als er een actuele situatie is die sterk overeenkomt met een eerdere ingrijpende situatie dan zullen de herinneringen en de bijbehorende signalen weer herbeleefd worden. Bij PTSS belemmert dit het normale functioneren in hevige mate.

Een milde voorbeeld is:  Een kind dat vaak bekritiseerd is door de ouders. In het geval van een werksituatie kan het voorkomen dat als je leidinggevende je bekritiseert dezelfde herinnering aan gevoelens en gedachten van je ouders weer boven. Vaak is je reactie in deze situatie niet adequaat. Als kind was het wel functioneel  maar in de huidige situatie blijkt je reactie a-functioneel te zijn. Er kan daardoor een conflict ontstaan.
De reden van de herbeleving kan zijn dat je telkens weer mag leren met kritiek om te gaan van gezagsdragers zoals van ouderen of leidinggevenden zonder dat je aan jezelf twijfelt. Flash backs bij PTSS hebben dezelfde functie. Ze vragen om verwerkt te worden door elke keer weer boven te komen.

De doe-modus in mindfulness:

In mindfulness noemen we reageren op een trigger de doe-modus. We analyseren telkens onze gevoelens en voelen ons tekort schieten. Deze modus is functioneel bij het oplossen van externe problemen. Zo komen we in actie bijv. bij het zoeken van de weg naar huis, de simpele, ingewikkelde en technische problemen van alledag.

Emoties, je lichaam en de zijns-modus:

Bij mildere onverwerkte emotionele situaties kan bewustzijn van ons gevoel de oplossing zijn. Emoties slaan we op en ervaren we in ons lichaam. Pijn in de buik bij een examen, maagpijn bij ernstige ziekte van je partner, rugpijn als we het werk niet aankunnen etc. zijn zo voorbeelden van de relatie tussen emoties en lichaamsreacties. Het leren herkennen van lichaamsreacties geeft veel inzicht in wat er in ons om gaat. Het lichaamsbewustzijn zorgt dan als een goede vriend voor ons. We kunnen mindfulness als een instrument zien. Doelbewust aandacht geven aan dingen zoals ze zijn op het moment zelf en zonder oordeel en cognitieve analyse. Dat geeft ruimte en ontspanning. Stresshormonen kunnen ons dan niet blokkeren en als dat wel zo is, wees er bewust van en aanvaardt het. Dit is de zijns – modus : intentioneel, hier en nu en niet oordelend.

EMDR, hypnotherapie en mindfulness kunnen als traumaverwerking toegepast worden bij PTSS:

Bij PTSS is de situatie heftiger. Laten we emoties ongecontroleerd boven komen dan kunnen we overspoeld worden en de kans op secundaire traumatisering is dan groot. We zijn dan nog verder van huis.
EMDR en hypnotherapie in combinatie met gedragstherapie en vaak nog met dagbesteding kunnen weer nieuwe stappen in het leven geven. Ze kunnen de oude emoties ombuigen tot acceptabele vormen. EMDR zorgt voor verwerking op micro-niveau en wordt gebruikt bij enkelvoudige en meervoudig psycho-trauma. Bij meervoudige trauma is aan te bevelen de behandeling af te wisselen met coaching en andere methodieken zoals hypnotherapie. In hypnotherapie wordt de herinnering gecontroleerd en acceptabel terug gehaald en verwerkt. De ontstane desastreuze overtuiging wordt dan veranderd. Het geeft inzicht hoe we met de situatie zijn om gegaan en hoe we in de toekomst dit kunnen verbeteren. Het geeft ons als persoon meer zelfbewustzijn en meer ik-besef.

Als de ergste emoties zijn verdwenen kunnen we mindfulness toepassen zonder overspoeld te worden. Hierbij kunnen we tegelijkertijd voorkomen dat we ons emotioneel afsluiten voor toekomstige ingrijpende gebeurtenissen waardoor we in de automatische piloot belanden.

De voordelen bij  het beoefenen van mindfulness zijn:

Het openen voor de grenzeloze mogelijkheden die het leven ons biedt.
We zien onze gedachten als mentale constructen die tijdelijk zijn en dus geen waarheden zijn.
We kunnen in het NU leven zonder de pijn van vroeger of de angst voor de toekomst te laten overheersen.
Door het uitschakelen van de automatische piloot maken we weer bewust keuzes en kunnen we weer meester worden over onze gedachten, emoties en (re)acties.

Nelleke Spinder
Loopbaantherapeute
Orthopedagoge en ECP-er met als specialisaties, hypnotherapie, EMDR, mindfulness en Loopbaancoaching
Begeleid mensen met spanningsklachten, angstklachten, fobieën en psychotrauma vaak in combinatie met werk gerelateerde klachten, na een ingrijpende gebeurtenis, na ziekte of bij burnout..

http://www.nellekespinder.nl/           6-10-2014

Literatuur :

Handboek EMDR; Ad de Jongh & Erik ten Broeke.
Harcourt book Publishers, 2004.

Mindsight, De psychologie van het nieuwe bewustzijn; Daniel Siegel
Uitgeverij Spectrum, 2010.

Handboek Moderne hypnotherapie; Barbelo C. Uijtenboogaardt
Uitgeverij Servire 2001

Waar je ook gaat, daar ben je; Jon Kabat-Zinn,
Uitgeverij Servire 2009.

Mindfulness en bevrijding van depressie; Mark Williams, Joh Teasdale, Zindel Segal en, Jon Kabat-Zinn
Uitgeverij Nieuwezijds  2007